کود شیمیایی چیست؟
امروزه کودهای شیمیایی که با نامهای کود سیاه و کود سفید نیز شناخته میشوند، در تأمین حدود ۴۰ تا۶۰ درصد منابع غذایی جهان نقش دارند. کودهای شیمیایی حاوی یک یا چند ماده غذایی موردنیاز گیاه هستند و میتوانند در هر سه حالت جامد، مایع یا گاز وجود داشته باشند.
این ترکیبات را میتوان به خاک اضافه کرد، بهصورت مستقیم روی گیاه و برگهای آن پاشید یا در آب حل کرده و به خاک اطراف گیاه افزود. استفاده از کودهای شیمیایی با هدف بهبود کیفیت خاک، افزایش عملکرد محصولات کشاورزی و ارتقای کیفیت محصول انجام میشود.
استفاده از این کودها به قرن نوزدهم بازمیگردد. با گسترش صنعت کشاورزی، مقدار کودهای حیوانی و گیاهی موردنیاز افزایش یافت و منابع طبیعی برای تأمین این نیاز محدود بود. نخستین تلاشها برای تولید صنعتی کودهای شیمیایی از استخراج پتاسیم از معادن آلمان در سال۱۸۶۰ آغاز شد. در همان سالها نیز نخستین واحد تجاری تولید کودهای شیمیایی فسفاته از فسفات اوره راهاندازی شد.
کودها زیرمجموعهای از مواد شیمیایی محسوب میشوند.
۱. کودهای نیتروژنه یا کود سفید (N)
کودهای نیتروژنه حاوی عنصر نیتروژن هستند. نیتروژن برای رشد بسیاری از گیاهان ضروری است؛ بنابراین این نوع کود میتواند برای کمک به رشد طیف گستردهای از محصولات مورد استفاده قرار گیرد.
کودهای نیتروژنه معمولاً حلالیت بسیار خوبی دارند، بهراحتی در آب حل میشوند و در مدتزمان کوتاهی در اختیار گیاه قرار میگیرند.
برخی از کودهای نیتروژنه- کود اوره- سولفات آمونیوم- نیترات کلسیم روش تولید کودهای نیتروژنهکودهای نیتروژنه معمولاً از گاز طبیعی تولید میشوند. در چند مرحله، گاز طبیعی، بهویژه متان، با نیتروژن موجود در هوا ترکیب میشود و کودهای نیتروژنه را به وجود میآورد.
حدود ۸۰ درصد گاز طبیعی در فرایند تولید کودهای نیتروژنه مصرف میشود و تنها حدود ۲۰ درصد آن برای فرایندهای گرمایشی و تولید برق مورد استفاده قرار میگیرد.
با استفاده از گاز طبیعی، دو ماده پایه یعنی نیترات آمونیوم و اوره تولید میشوند. سپس با افزودن مواد مختلف، انواع گوناگونی از کودهای نیتروژنه تولید میشود.
برای مثال:
- افزودن فسفر و پتاسیم برای تولید کودهای کامل- استفاده از دولومیت برای تولید کود CAN- تولید کود UAN از طریق ترکیب محلول اوره و نیترات آمونیوم—
۲. کودهای فسفاته یا کود سیاه (P)
کودهای فسفاته پس از کودهای نیتروژنه، یکی از پرمصرفترین انواع کودهای شیمیایی در جهان هستند. این ترکیبات برای رشد مناسب ریشه گیاه ضروریاند و به افزایش عملکرد محصولات و مقاومت گیاه در برابر بیماریهای مختلف کمک میکنند.
کودهای فسفاته، عنصر فسفر موردنیاز گیاهان مختلف از جمله گیاهان آپارتمانی، درختان و محصولات کشاورزی را تأمین میکنند.
برخی از کودهای فسفاته- دیآمونیوم فسفات (DAP)
- مونوآمونیوم فسفات (MAP)
- سوپرفسفات تریپل- سوپرفسفات ساده### روش تولید کودهای فسفاتهکودهای فسفاته از طریق اسیدیکردن سنگ فسفات تولید میشوند. سنگ فسفات بهطور طبیعی در آب محلول نیست و به همین دلیل، بهتنهایی نمیتواند فسفر موردنیاز گیاه را تأمین کند.
بخش قابلتوجهی از منابع سنگ فسفات، رسوباتی هستند که در کف اقیانوسها تشکیل شدهاند و بعدها بر اثر فرایندهای زمینشناسی و سیلابها در خشکی افزایش یافتهاند. این رسوبات ممکن است حاوی مواد معدنی مختلف باشند؛ بنابراین آلودگی سنگ فسفات با فلزات سنگین مانند کادمیوم، یکی از موضوعات مهم در بررسی کیفیت این مواد است.
منبع دیگر سنگ فسفات، ذخایر سنگهای آذرین است که از گدازههای مذاب آتشفشانی به وجود آمدهاند. این منابع معمولاً آلایندههای کمتری دارند. معدن یارا در فنلاند یکی از منابع شناختهشده این نوع سنگ فسفات است.
همانطور که گفته شد، سنگ فسفات با استفاده از اسیدهایی مانند اسید فسفریک، اسید سولفوریک یا اسید نیتریک فرآوری میشود. هرکدام از این اسیدها مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند.
برای مثال، استفاده از اسید سولفوریک باعث تولید کودهای فسفاته با غلظت پایینتر، مانند سوپرفسفات ساده، میشود. در مقابل، استفاده از اسید فسفریک امکان تولید کودهای فسفاته با غلظت بالاتر را فراهم میکند.
استفاده از اسید نیتریک تقریباً هیچ پسماندی ایجاد نمیکند و میتواند دو نوع کود زیر را تولید کند:
۱. نیتروفسفاتهانیتروفسفاتها میتوانند با پتاسیم ترکیب شوند و کودهای مرکب NPK مانند YaraMila را تولید کنند.
۲. نیترات کلسیمنیترات کلسیم از ترکیب اسید نیتریک با کلسیم موجود در سنگ فسفات به دست میآید.
البته استفاده از اسید نیتریک با یک محدودیت همراه است؛ به این معنا که مقدار فسفات موجود در کود نمیتواند بیشتر از مقدار نیتروژن آن باشد.
۳. کودهای پتاسه (K)
کودهای شیمیایی حاوی عنصر پتاسیم، کودهای پتاسه نامیده میشوند. این کودها نقش مهمی در رشد کلی گیاه، بهویژه رشد ریشه، دارند و مقاومت گیاه را در برابر بیماریها و تنشهای مختلف افزایش میدهند.
برخی از کودهای پتاسه- کود پتاس- سولفات پتاسیم- کلرید پتاسیم- نیترات پتاسیم- سایر کودهای پتاسه روش تولید کودهای پتاسهبخش عمده پتاسیم مورد استفاده در تولید کود، از رسوبات طبیعی کلرید پتاسیم به دست میآید. در مراحل فرآوری، سنگها و ذرات نمک اضافی از این مواد جدا میشوند.
رسوبات سولفات پتاسیم و نیترات پتاسیم نیز از دیگر منابع تولید کودهای پتاسه هستند، اما استفاده از آنها رایجتر از کلرید پتاسیم نیست. در صورت استفاده از این منابع نیز باید سنگها و نمکهای اضافی از آنها جدا شود.
دریای مرده یکی از منابع مهم کلرید پتاسیم به شمار میرود.
راهنمای انتخاب کود شیمیایی مناسببسیاری از کودهای موجود در بازار، هر سه عنصر ضروری موردنیاز برای رشد گیاه، یعنی نیتروژن، فسفر و پتاسیم، را در خود دارند. به این محصولات کود کامل گفته میشود.
احتمالاً هنگام خرید کودهای شیمیایی، روی بستهبندی محصول و در بخش اطلاعات نوع کود، با سه عدد پشتسرهم مواجه شدهاید. این اعداد بهترتیب نشاندهنده درصد نیتروژن، فسفر و پتاسیم موجود در کود هستند.
با توجه به نیاز گیاه خود، میتوانید کود شیمیایی مناسب را بر اساس این نسبتها انتخاب کنید. برای مثال، اعداد درجشده روی بستهبندی کودهای NPK، ترکیب درصدی عناصر غذایی اصلی موجود در محصول را نشان میدهند.
معایب کودهای شیمیاییکودهای شیمیایی تأثیر مثبتی بر تولید محصولات کشاورزی و در نتیجه اقتصاد کشورها دارند؛ بااینحال، استفاده نادرست یا طولانیمدت از این مواد میتواند معایبی نیز داشته باشد.
تأثیر بر میکروارگانیسمهای خاککودهای شیمیایی میتوانند بر میکروارگانیسمهای موجود در خاک تأثیر بگذارند. خاصیت اسیدی برخی از این مواد باعث تغییر pH خاک میشود و در نتیجه، جمعیت میکروارگانیسمهای خاک را تغییر میدهد.
استفاده طولانیمدت و نامناسب از کودهای شیمیایی میتواند موجب افزایش برخی آفات و کاهش یا از بین رفتن میکروبهای مفید خاک شود.
آلودگی آبهای زیرزمینیبسیاری از کودهای شیمیایی در آب کاملاً محلول هستند. بخشی از این مواد ممکن است بدون جذبشدن توسط گیاه، وارد آبهای زیرزمینی شوند.
با آلودهشدن آب، ترکیبات شیمیایی میتوانند به لایههای زیرین خاک نفوذ کنند و در تماس با رس، موجب تشکیل لایهای سخت و کمنفوذ شوند.
آسیب به گیاه در اثر مصرف بیشازحدکودهای شیمیایی میتوانند در مدت کوتاهی مقدار زیادی از عناصر غذایی مانند نیتروژن و فسفر را در اختیار گیاه قرار دهند. تجمع بیشازحد این عناصر ممکن است موجب مسمومیت، اختلال در رشد و بروز بیماری در گیاه شود.
کاهش کیفیت خاکاگرچه کودهای شیمیایی میتوانند رشد گیاه و عملکرد محصول را افزایش دهند، استفاده مداوم و بدون برنامه از آنها ممکن است کیفیت خاک را کاهش دهد و به ساختار طبیعی آن آسیب وارد کند.
انتشار گازهای گلخانهایمصرف بیشازحد کودهای نیتروژنه میتواند باعث تولید گازهای گلخانهای، از جمله اکسید نیتروژن، و انتشار آنها در جو شود.
در بسیاری از موارد، میزان تولید این گازها بیشتر از مقدار جذبشده توسط گیاه است و در نتیجه میتواند به گرمایش جهانی و تغییرات اقلیمی کمک کند.
کاهش مواد مغذی خاکیکی از نگرانیهای مربوط به استفاده مداوم از کودهای شیمیایی، کاهش تدریجی مواد ضروری خاک است. در نتیجه، محصولاتی که در چنین خاکهایی رشد میکنند ممکن است از نظر برخی ویتامینها و مواد معدنی، کیفیت پایینتری داشته باشند.
تولیدکنندگان کودهای شیمیایی در ایرانمواد اولیه کودهای شیمیایی در ایران توسط پتروشیمیهای مختلف تولید میشود. از مهمترین تولیدکنندگان این محصولات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پتروشیمی خراسان- پتروشیمی رازی- پتروشیمی پردیس- پتروشیمی شیراز- پتروشیمی کرمانشاهبرای خرید محصولات این پتروشیمیها روشهای مختلفی وجود دارد. یکی از روشها، خرید مستقیم و شرکت در معاملات یا مزایدههای مربوط به هر پتروشیمی است. در این روش، خریدار باید با قوانین و شرایط فروش هر شرکت پتروشیمی آشنایی کامل داشته باشد.
روش دیگر، خرید از شرکتهای بازرگانی و تأمینکنندهای است که در این زمینه فعالیت میکنند، با قوانین فروش پتروشیمیها آشنا هستند و سابقه و اعتبار مناسبی دارند.
بازرگانی پتروبن یکی از شرکتهای معتبر در زمینه خرید و تأمین مواد اولیه پتروشیمی ایران است.
قیمت کودهای شیمیاییبرای دریافت جدول انواع کودهای شیمیایی، اطلاع از لیست قیمت و خرید این محصولات، میتوانید با کارشناسان واحد فروش مواد اولیه پتروشیمی بازرگانی پتروبن تماس بگیرید.
همچنین میتوانید محصولات مختلف کود شیمیایی را در بخش معرفی محصولات مشاهده کرده و با مراجعه به نمودار قیمت، از آخرین قیمت و تغییرات هفتگی محصول موردنظر خود مطلع شوید.
در این مقاله تلاش کردیم کودهای شیمیایی، انواع، روش تولید، کاربردها و معایب آنها را معرفی کنیم و تولیدکنندگان این محصولات در ایران را نام ببریم.
برای اطلاع از قیمت خرید مواد اولیه و مشاهده تغییرات هفتگی قیمت هر محصول، میتوانید به وبسایت بازرگانی پتروبن مراجعه کنید. امیدواریم این مقاله برای شما مفید و کاربردی باشد.

